Molla Hosseini A, Rahmani F. Identifying the Ethical Consequences of Using Artificial Intelligence in Educational Decision Making. , 3. 2026; 21 (42) :1-24
URL:
http://jnraims.ir/article-1-441-fa.html
ملاحسینی علی، رحمانی فاطمه. شناسایی پیامدهای اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در تصمیم گیری های آموزشی. , رویکردهای پژوهشی نو در علوم مدیریت. 1405; 21 (42) :1-24
URL: http://jnraims.ir/article-1-441-fa.html
مدیریت آموزشی، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی،تاکستان، ایران
چکیده: (11 مشاهده)
پژوهش حاضر با هدف شناسایی پیامدهای اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در فرایندهای تصمیم گیری آموزشی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی است که با بهره گیری از راهبرد تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان و متخصصان حوزه مدیریت آموزشی، علوم تربیتی، اخلاق فناوری و هوش مصنوعی بود که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و بهره گیری از راهبرد گلوله برفی، تعداد 12 نفر از آنان بهعنوان مشارکت کننده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که با استفاده از راهنمای مصاحبه محقق ساخته اجرا شد و فرایند گردآوری داده ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA و طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی، در قالب مضامین پایه، مضامین سازماندهنده و مضامین فراگیر تحلیل شدند. برای ارزیابی اعتبار و پایایی یافته ها نیز از معیارهای چهارگانه گوبا و لینکلن (اعتبار، انتقالپذیری، قابلیت اطمینان و تأییدپذیری) همراه با بازگشت به مشارکتکنندگان و ممیزی همکار استفاده شد. یافته های پژوهش نشان داد که پیامدهای اخلاقی منفی استفاده از هوش مصنوعی در تصمیمگیری های آموزشی شامل چهار مضمون سازماندهنده است: «تهدید عدالت آموزشی و بازتولید تبعیض»، «نقض حریم خصوصی و امنیت دادهها»، «افول عاملگرایی و سلب اختیارات انسانی» و «بحران مسئولیتپذیری و پاسخگویی» که در مجموع در قالب ۱۸ مضمون پایه صورت بندی شد. در مقابل، پیامدهای اخلاقی مثبت نیز در چهار مضمون سازماندهنده «ارتقای عدالت ترمیمی و شخصیسازی اخلاقی»، «تقویت اخلاق مراقبت و پیشگیری»، «افزایش شفافیت، گفتوگو و مشارکت ذینفعان» و «توسعه فرهنگ اخلاقی و ارتقای سواد هوش مصنوعی» شناسایی شد. همچنین، راهکارهای به حداقل رساندن پیامدهای منفی در چهار محور شامل «حکمرانی داده ها، پایش سوگیری و ممیزی الگوریتمی»، «تضمین حریم خصوصی، امنیت داده و رضایت آگاهانه»، «بازآفرینی عاملیت انسانی و اصل انسان در حلقه نظارت» و «پاسخگویی نهادی، شفافیت فنی و توضیح پذیری» و راهکارهای به حداکثر رساندن پیامدهای مثبت نیز در قالب توسعه شخصی سازی یادگیری، تقویت مداخلات پیشگیرانه، طراحی سامانه های شفاف و مشارکت پذیر و نهادینه سازی سواد اخلاقی و داده در نظام آموزشی ارائه شد.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
عمومى دریافت: 1405/1/28 | پذیرش: 1405/3/10 | انتشار: 1405/3/16